We can’t build what we can’t imagine

Wyobraźnia jako pole działania na rzecz wspólnego jutra

W świecie, w którym coraz trudniej wyobrazić sobie wspólną przyszłość, wystawa „We can’t build what we can’t imagine” stawia pytanie o to, jaką rolę odgrywa wyobraźnia w budowaniu wspólnoty, empatii i nadziei.

Jest to międzynarodowy projekt artystyczny, łączący artystów i artystki z Polski, Czech i Ukrainy, zaproszonych do wspólnej refleksji nad tym, jak sztuka może otwierać nowe wizje przyszłości w czasie kryzysów – społecznych, politycznych, ekologicznych i egzystencjalnych. Wystawa w Muzeum Narodowym w Szczecinie jest efektem serii spotkań, dyskusji i rezydencji artystycznych realizowanych w latach 2024–2025 w Polsce i Czechach: od Międzynarodowego Festiwalu Performance w Galerii Bielskiej BWA w Bielsku-Białej, przez Centrum Rzeźby Polskiej w Orońsku, po Uniwersytet Techniczny w Libercu. Spotkania te stały się przestrzenią wymiany doświadczeń i konfrontacji postaw – momentem, w którym sztuka stała się językiem dialogu ponad granicami.

Jak podkreśla kuratorka Emilia Orzechowska: „We can’t build what we can’t imagine” stawia pytanie o kondycję naszej wyobraźni – jednego z najważniejszych narzędzi sztuki i komunikacji. To właśnie dzięki niej możemy wychodzić poza oczywistość i otwierać przestrzeń dla nowych wizji przyszłości”.
Na wystawie prezentowane są zarówno prace powstałe in situ, jak i wcześniejsze realizacje wykonane w różnych technikach – od rysunku, instalacji, fotografii, przez wideo i działania performatywne, po projekty dźwiękowe. Twórcy i twórczynie związani z Akademią Sztuki w Szczecinie oraz Uniwersytetem Technicznym w Libercu reprezentują różne pokolenia i wrażliwości. Wspólnie tworzą przestrzeń refleksji nad tym, czym dziś może być wspólnota twórcza i jak wyobraźnia staje się narzędziem odpowiedzialności.

Archiwum, pamięć, przyszłość

Emilia Orzechowska przywołuje słowa afroamerykańskiej pisarki i badaczki archiwów Walidah Imarishy, która zauważa, że „marzenia o przyszłości są zapisane w przeszłości”. Archiwa – indywidualne i zbiorowe – stają się tu źródłem nowych interpretacji i inspiracji. W tym duchu artystki i artyści potraktowali archiwum nie jako zamkniętą przeszłość, lecz jako przestrzeń, w której mogą się przecinać pamięć, empatia i wizja przyszłości. Jak mówi kuratorka: „W epoce nadmiaru obrazów i informacji wyobraźnia przestaje być schronieniem; staje się polem walki o empatię, uwagę i wspólnotę.”

Szczecińska prezentacja otwiera cykl wystaw, który następnie zostanie pokazany w Centrum Sztuki Galeria EL w Elblągu (12.02–12.04.2026), a później w Libercu. Współpraca między artystami z Polski, Czech i Ukrainy nabiera szczególnego znaczenia w czasie, gdy europejska solidarność i dialog kulturowy stają się wartościami wymagającymi nieustannego potwierdzania. „We can’t build what we can’t imagine” to nie tylko tytuł wystawy, to również wezwanie – do przywrócenia mocy wyobraźni, zdolności współodczuwania i odpowiedzialnego tworzenia przyszłości.”

Wydarzenia towarzyszące

Wernisażowi w Muzeum Narodowym w Szczecinie – Muzeum Sztuki Współczesnej towarzyszyć będą dwa działania performatywne: koncert grupy Martwychwstaniec (Artur Malewski & Piotr Bruch) oraz rysowanie Filipa Čapka. Zespół Martwychwstaniec, określający swoją praktykę jako „no music/nie muzyka”, łączy dźwięk, wideo i performans kulinarny, którego finałem jest wspólne spożycie posiłku przygotowanego przez uczestników. Filip Čapek, student Wydziału Sztuki i Architektury Uniwersytetu Technicznego w Libercu, tworzy na styku architektury i sztuk wizualnych, łącząc spontaniczny gest z refleksją nad przestrzenią i ciałem.

11 grudnia o godz. 16.30 zapraszamy do Muzeum Sztuki Współczesnej na spotkanie z artystami i kuratorami.
Program wydarzenia:
16.30-17.00 oprowadzanie kuratorskie z udziałem Emilii Orzechowskiej i Dariusza Fodczuka.
17.00-18.30 działania performatywne: Kacper Janowski, Myroslava Kozlova, Gabriela Łajtar, Viktoria Madarova, Sofiia Povirenna.

Miejsce: Muzeum Narodowe w Szczecinie – Muzeum Sztuki Współczesnej,
ul. Staromłyńska 1, 70–561 Szczecin
Termin: 13 listopada 2025 – 1 lutego 2026
Wernisaż: czwartek, 13 listopada 2025, godz. 17.00
Zespół kuratorski: Emilia Orzechowska, Dariusz Fodczuk
Współpraca: Marlena Chybowska-Butler

Artyści i artystki: Jędrzej Bednarski, Filip Čapek, Aneta Grzeszykowska, Kacper Janowski, Blanka Kirchner, Myroslava Kozlova, Kamil Kuskowski, Gabriela Łajtar, Artur Malewski + Piotr Bruch (Martwychwstaniec), Ania Orlikowska, Jaroslav Prokeš, Daniel Rumiancew, Natalia Skorupa, Mikołaj Tomczak, Petra Vlachynska, Karolina Wiktor
Organizatorzy: Muzeum Narodowe w Szczecinie, Akademia Sztuki w Szczecinie, Centrum Sztuki Galeria EL, Uniwersytet Techniczny w Libercu